Overslaan en naar de inhoud gaan

Chris van Tulleken: De voedselfuik

3 minuten
Afbeelding
Chris van Tulleken: De voedselfuik

Begin maart was het groot nieuws: meer dan een miljard mensen hebben obesitas. In de meeste landen is overgewicht inmiddels een groter probleem dan ondergewicht, terwijl met name Afrikaanse en Aziatische landen steeds meer met beide extremen geconfronteerd worden. Hoe komt dit? Wat is de reden voor deze epidemie, aldus de WHO.

In het boek ‘De voedselfuik’ (de Engelse titel: ‘Ultra-processed people’) wijst de Britse arts en broadcaster Chris van Tulleken een duidelijke schuldige aan: de voedselindustrie, die in haar streven naar winstmaximalisatie ultra-bewerkt voedsel als lokmiddel inzet. Tegelijkertijd weerlegt hij bekende en wijdverspreide mythes:  wie te zwaar is, eet te veel suiker, beweegt niet voldoende of heeft simpelweg niet voldoende wilskracht om zich in te houden. Kortom, in het boek onderzoekt Van Tulleken wat de praktijken van de voedselindustrie met de enorme mondiale toename van overgewicht te maken hebben.

Maar voordat we verder de inhoud induiken, eerst een antwoord op de vraag: wat is ultrabewerkt voedsel (ultra-processed food of UPF) überhaupt? De term is afkomstig uit de NOVA classificatie, die voedsel in vier groepen verdeelt: 1) onbewerkt voedsel als in fruit, verse melk  en groenten, 2) bewerkte culinaire ingrediënten als in olie of zout, 3) bewerkt voedsel zoals bonen in een blik of vers gemaakt brood, boter of kaas en 4) ultra-bewerkt voedsel. De wetenschappelijke definitie voor de laatste groep is lang en complex. Van Tulleken houdt het liever kort en praktisch met twee tips hoe je ultrabewerkt voedsel meestal kan herkennen: over het algemeen is het in plastic verpakt en zitten er ingrediënten in die in een gewone keuken niet voorkomen, zoals gommen of stabilisatoren.

In het boek neemt Van Tulleken de lezer mee op zijn zoektocht naar de effecten van ultrabewerkt voedsel. Zijn toewijding aan het onderwerp wordt het meest duidelijk als hij zijn eigen lichaam als onderzoeksobject inzet. Zo volgt hij 30 dagen lang een dieet dat voor 80% uit UPF’s bestaat, het gebruikelijke dieet van een op de vijf mensen in het Verenigd Koninkrijk, waaronder kinderen en jongeren. Aan het begin van zijn UPF-dieet onderging hij een aantal onderzoeken, om na afloop van het dieet het effect daarvan te kunnen meten. De resultaten zijn verbijsterend: niet alleen kwam Van Tulleken binnen 30 dagen 6,5 kg aan, ook was bij hem de  hoeveelheid hongerhormoon toegenomen, terwijl de hoeveelheid van het hormoon dat ervoor verantwoordelijk is dat je je vol voelt was afgenomen. Zijn brein was op dat van een verslaafde persoon gaan lijken.

Van Tulleken toont ook aan op welke manieren de voedselindustrie probeert om wet- en regelgeving omtrent voedsel te beïnvloeden. Zo laat hij zien hoe Coca-Cola onderzoek financierde om aan te tonen dat mensen simpelweg meer moeten bewegen om niet aan te komen. Volgens Van Tulleken is deze verstrengeling van voedselindustrie en -wetenschap enorm.  Zijn belangrijkste oproep aan overheden is dan ook: zorg ervoor dat de instellingen die voor wet- en regelgeving - en de handhaving omtrent voedsel verantwoordelijk zijn niet door de voedselindustrie gefinancierd worden.

Het boek leest makkelijk weg, vooral door de levendige vertelstijl van Van Tulleken. Hij neemt de lezer mee op zijn zoektocht naar de effecten van ultrabewerkt voedsel. Waar nodig diept Van Tulleken belangrijke onderwerpen uit, zoals de ontwikkeling van de industriële voedselproductie. Uitgaand van persoonlijke ervaringen en anekdotes maakt hij wetenschappelijke inzichten over voedsel breed toegankelijk. Door zijn luchtige stijl lukt het hem meestal ook om bij wat drogere wetenschappelijke uiteenzettingen, zoals over de chemische  samenstelling van voedsel, je aandacht vast te houden. 
Dit boek is daarmee een echte aanrader voor iedereen die meer over de praktijken van de mondiale voedselindustrie wil leren. En als mooi neveneffect ga je meer op je eigen voedselpatroon letten.

De voedselfuik van Chris van Tulleken
ISBN 9789026359620

Recensie: Verena Grill, onafhankelijk burger